Βρέθηκα από σπόντα σήμερα στην Πτελέα και δεν έχασα την ευκαιρία να πάω μια βόλτα μέχρι τον βυζαντινό ναό του Αγίου Νικολάου του Πετρίτη. Ήταν η πρώτη φορά που επισκέφθηκα το χωριό και μου έκανε εντύπωση η πέτρινη αρχιτεκτονική του. Ξαναδιαβάζοντας το σχετικό άρθρο διαπίστωσα ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θέματα που υπάρχουν μέσα στη σελίδα μας και δεν του έχουμε δώσει την ανάλογη προσοχή. Ο ναός κάνει μπάμ από μακριά ότι είναι πολύ παλιός, δεν έχει την "χλιδάτη" όψη που έχουν κάποιοι ναοί της Καστοριάς της ίδιας περιόδου και σε αυτό το σημείο θα ήθελα τη βοήθεια του billkou αν γνωρίζει ή αν μπορεί να βρει σχετικές πληροφορίες.


Ο λόγος που άνοιξα το συγκεκριμένο θέμα έχει να κάνει με το κείμενο που αναγράφεται πάνω από την είσοδο του ναού και που δεν μπορώ να αποκωδικοποιήσω. Όποιος μπορεί να το διαβάσει ας κάνει έναν κόπο...


Κατά τ’ άλλα έχει γίνει μια ψιλοδιαμόρφωση μέχρι την αυλή της εκκλησίας κι ο ναός εξακολουθεί να στέκεται όρθιος στο μικρό λόφο που είναι χτισμένος, πολλούς αιώνες τώρα…

ΥΓ1. Billkos ετοιμάσου για το Πάρκο. Ο Καββαδίας λόγω εργασίας ήταν ένας από τους μεγαλύτερους εξορμηστές όλων των εποχών. Οι cyberότσαρκές του είναι αποτυπωμένες μέσα στα ποιήματά του. Λογικό είναι να μας επηρεάζει…
ΥΓ2. Δεν περίμενα ποτέ ότι θα έβλεπα την ΑΕΚΑΡΑ στη Β’ Εθνική… Εγώ κι ο ψηλός, για σήμερα μόνο, είμαστε δυστυχισμένοι ποδοσφαιρικά. Αύριο είναι μια καινούργια μέρα…
ΥΓ3. Τούλια, έτσι και γράψεις λαλακία για την ομάδα της καρδιάς μου σε ξεγράφω από κουμπάρο, αρχηγό, νονό, σύντροφο, φίλο, αδερφό, συνεξορμηστή και τα σχετικά και φυσικά δεν πρόκειται να ξανακαθίσεις στη μπροστική θέση του vitara.
Ξεχωριστό ΥΓ. Έτσι είναι όμως… Μόνο οι μεγάλες αγάπες μπορούν να σε πληγώσουν…

Από τους αγαπημένους ναούς για πολλούς λόγους...Η μοναξιά του τοπίου πάνω στο λόφο, η 'λαϊκότητα' και η παλαιότητα της κατασκευής. Είναι μοναδικός ναός στην Καστοριά και θα εξηγήσω το γιατί. Κατ΄αρχήν είναι βυζαντινός ναός, δηλαδή αρκετά πιο παλιός σε σχέση με τις περισσότερες μεταβυζαντινές εκκλησίες. Δεύτερον βρίσκεται εκτός πόλης, πράγμα σπάνιο για την περιοχή. Θα μου πείτε υπάρχουν και άλλοι σωζόμενοι βυζαντινοί ναοί εκτός πόλης, ο Αγ. Γεώργιος στην Ομορφοκκλησιά, η Παναγία στο Ζευγοστάσιο, οι Ταξιάρχες στην Τσούκα..Όλοι αυτοί όμως ήταν καθολικά μοναστηριών (άσχετα αν δεν φαίνεται αυτό σήμερα), εδώ μιλάμε για ένα εξωκλήσι. Είναι τρομερά δύσκολο να σωθεί ένα απλό εξωκλήσι εκτός των τειχών, μετά από τόσους αιώνες με πολέμους, καταστροφές κλπ. Έχω να πω πολλά για την κατασκευή του ναού, αλλά όχι τώρα και όχι από εδώ. Θα περιοριστώ στην επιγραφή που επισυνάπτεις. Αυτή πολύ απλά λέει πότε κτίστηκε ο ναός, είναι το τεκμήριο..ΕΚΤH(Σ)ΘΗ (Ε)Ν ΕΤΗ ..ΚΕ (=1417). Συνεπώς, το παλαιότερο άρθρο της σελίδας έχει ένα λαθάκι, ο ναός δεν ζει 1000 χρόνια, αλλά 600. (Δεν μπορώ να γράψω τα άλλα δύο σύμβολα πριν το ΚΕ γιατί δεν υπάρχουν στο πληκτρολόγιο, γι αυτό βάζω τις τελείες). Ικανοποιημένος Δαμιανέ?

Έτσι… Για να μαθαίνουν οι παλιοί και να θυμούνται οι νέοι…
Έχω όμως κι άλλες ερωτήσεις billkos μη βιάζεσαι…
Ξέρουμε αν η επιγραφή προστέθηκε αργότερα ή έγινε κατά το κτίσιμο της εκκλησίας; Και τι μπορεί να σημαίνει (αν σημαίνει) το κολονάκι που είναι τοποθετημένο στο παράθυρο. Υπάρχει περίπτωση να είναι απομεινάρι κάποιου παλαιότερου ναού, στη θέση του οποίου χτίστηκε ο Πετρίτης;

ΥΓ.

Ο συγκεκριμένος ναός έχει κηρυχθεί διατηρητέο βυζαντινό μνημείο μετά από εισήγηση της τοπικής
εφορίας αρχαιοτήτων. Ένα από τα στοιχεία που στηρίχθηκε η αιτιολόγηση είναι η επιγραφή. Λες να κάνουν λάθος?
Η επιγραφή με τα κεραμίδια είναι εντοιχισμένη σε ένα μεγάλο τμήμα της πρόσοψης, είναι δύσκολο να προστεθεί μετά χωρίς να πέσει το κτίσμα. Μόνο αν είναι κλείσιμο ενός ανοίγματος, πράγμα που δεν ισχύει. Επίσης, μια 'εύκολη' αυτοψία στο κονίαμα αποδεικνύει αν είναι βυζαντινό ή μεταγενέστερο. Βλέπεις εκεί που είναι το Ε, όντως έχει μεταβληθεί, είναι μεταγενέστερη επέμβαση. Εγώ την παλαιότερη αναφορά της επιγραφής την έχω βρει στη δεκαετία του 1930.
Το μονοκόμματο κομμάτι στο παράθυρο μου τράβηξε και εμένα το μάτι. Βρομάει χιλιόμετρα ότι είναι λευκή πέτρα από το αρχαίο λατομείο της Τσούκας. Πολύ πιθανό να είναι spolia από Βάττυνα μεριά, όπως παρόμοια έχουν εντοιχιστεί σε μεταβυζαντινούς ναούς στην Τσούκα και το Νεστόριο. Πιστεύω, το βάλανε αφ' ενός να κρατήσει το 'πρέκι' του παραθύρου και αφ' ετέρου να παραπέμψει σε δίλοβο παράθυρο, όπως ήταν σύνηθες στους βυζαντινούς ναούς. Η κατασκευή δεν είναι τόσο επιμελημένη και χρησιμοποιούσαν οτιδήποτε υλικό βόλευε σε οποιαδήποτε διάταξη.

Υ.Γ πα@@ρια μάντολες
Να εύχεσαι ο πανόπτης αρχηγός που σε βλέπει από κει πάνω να μην ξεσπάσει όλη την οργή του πάνω σου για την ιεροσυλία σου. Έρχεται..ο καιρός γαρ εγγύς.

billkos έγραψε:

Θα συμφωνήσω εν πολλοίς με τον billko ο οποίος με έκανε και εμένα να συνειδητοποιήσω γιατί μου τυπώθηκε με ιδιαίτερο τρόπο η εικόνα του Άι Νικόλα του Πετρίτη. Όσο για τον λόγο που σώθηκε ο ναός είναι ότι αναστηλώθηκε πάμπολλες φορές. Μόνο από το '40 και έπειτα (βάση του ιερέα στο χωριό -βλ άρθρο- ο οποίος μας έδωσε και την εντελώς προσεγγιστική πληροφορία για τα 1000 χρόνια) αναστηλώθηκε 3 φορές. Μισογκρεμίστηκε, έπεσε η οροφή, κάηκε... Αυτό που τον σώζει ακόμη και σήμερα είναι το μεράκι των ντόπιων και των προγόνων τους που σέβονται πολύ τον Άγιο και τον μικρό πέτρινο ναό όπου κάθε χρόνο (λογικά 6 Δεκεμβρίου, αλλά δεν είμαι και σίγουρος) κατεβαίνουν για να τον τιμήσουν.
Όσο για τις πέτρες, η Πτελέα έχει άμεση σχέση με την Τσούκα. Προφανώς λόγω γεωγραφίας, υπάρχει όμως και εδώ κάποιος μύθος υπόγειας επικοινωνίας-κρυψώνας μεταξύ των χωριών.

ΥΓ. Όσο για την διαδοχή μου εφόσον γίνει μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες και με βάση το καταστατικό της σελίδας (που δεν υπάρχει χοχοχο!) είμαι απολύτως σύμφωνος. Όπως όμως γίνεται σε όλες τις μεγάλες ομάδες για να πάρεις μεταγραφή φίλε Βασίλη χρειάζεσαι πρώτα εξονυχιστικές εργομετρικές εξετάσεις: Έρπινγκ στο Καστανόφυτο!

Ωραίος ο Billkos…
Έχω όμως κι άλλες ερωτήσεις μη βιάζεσαι…
Η εκκλησία βρίσκεται σε μια απόσταση περίπου 800 μέτρων πριν από τον οικισμό της Πτελέας. Μπορούμε να πιθανολογήσουμε ότι την περίοδο που χτίστηκε ο ναός, υπήρχε εγγύτερα κάποιος άλλος οικισμός του οποίου σήμερα δεν υπάρχει κανένα ίχνος; Μια προφανής απάντηση είναι ότι κάπου εκεί κοντά βρισκόταν η αρχαία Βάττυνα. Λέω μήπως υπήρχε κάτι άλλο που δεν ξέρουμε ή δεν είναι γνωστό. Ας μην ξεχνάμε ότι πολύ κοντά, στα 1200 περίπου μέτρα από τον Πετρίτη, βρίσκεται και το Κρανοχώρι. Και γιατί μέσα στο Κρανοχώρι έχουμε δύο εκκλησίες, η μία δίπλα στην άλλη; (Sorry αλλά δεν έχω φωτό από τις «δίδυμες» εκκλησίες του Κρανοχωρίου διότι έχω ξεμείνει από φωτογραφική μηχανή και νοιώθω ότι βρίσκομαι στο πόλεμο χωρίς όπλα). Δεν το έχω δει πουθενά αλλού.
Και τι σχέση μπορεί να έχει ο Άι Νικόλας ο Πετρίτης της Πτελέας με τον Άι Νικόλα τον Πετρίτη που βρίσκεται στη νότιο τμήμα της πόλης της Καστοριάς και είναι της ίδιας περίπου περιόδου;




Bonus photo:


ΥΓ1. Δεν μπορεί billkos, κάπου θα σε πιάσω αδιάβαστο. Παρεμπιπτόντως αδιάβαστο έπιασε εμένα με το αμέσως παραπάνω ποστάκι του, ο αρχηγός toulias καθώς μόλις συνειδητοποίησα ότι όντως δεν υπάρχει καταστατικό στη σελίδα, στο οποίο να προβλέπονται διαδικασίες για εκλογή νέου αρχηγού, οπότε πρακτικά δεν υπάρχει και δυνατότητα αντικατάστασής του... Τζάμπα παιδεύομαι τόσα χρόνια να τον απομακρύνω από την κεφαλή της Cyberότσαρκας. Υπάρχει cyber νομικό κενό… Επομένως, ίσως θα πρέπει να πάρει από σήμερα τον τίτλο του Πάπα ή του Πατριάρχη καθώς το αξίωμα του αρχηγού της Cyberότσαρκας, μόλις διαπίστωσα ότι είναι ισόβιο. Και μ’ αρέσει που προ εξαετίας πρωτοστάτησα στην εκλογή του κι έκανα μεγάλον αγώνα για να αναδειχθεί ο toulias αρχηγός. Ας πρόσεχα που έβαζα την ψηφιακή υπογραφή μου… Εναλλακτικά θα πρέπει να βρούμε τρόπο να τον οδηγήσουμε σε παραίτηση… Κάποιος τρόπος θα υπάρχει! Τέλος όμως, συμφωνώ μαζί του στο σπηλαιοβάπτισμα που πρέπει να πάρεις στο Καστανόφυτο. Το είχα ξεχάσει εντελώς…
ΥΓ2. Πρέπει να οργανώσουμε μία μεγάλη εξόρμηση στην ευρύτερη περιοχή (Πτελέα, Πετρίτης, Κρανοχώρι, Αγία Άννα, Παλιά Τσούκα μήπως κι ανακαλύψουμε κάτι μεγαλύτερο και σημαντικότερο από αυτό που βρήκαμε πέρσι το χειμώνα. Λεπτομέρειες Billkos από κοντά)
ΥΓ3. Επίσης, πρέπει κάποτε να ολοκληρώσω το φωτογραφικό αφιέρωμα στις εκκλησίες της Καστοριάς (απ’ όπου και η πρώτη φωτογραφία) το οποίο έχει μείνει λίγο μετά τη μέση, μολονότι το υλικό υπάρχει στα συρτάρια εδώ και τρία τουλάχιστον χρόνια… Billkos μήπως ενδιαφέρεσαι;

χαχαχα..Ο δάκτυλος garavela απέδωσε και έδωσε άμεσα το παρόν ο αρχηγός, πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι φανταζόμασταν...άρχισαν και οι αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες διαδοχής...χαχαχα...τι το θέλετε το κατασταστικό, ΜΚΟ είναι η cyberotsarka?

Απαντάω στο απο πάνω post garavela:
Καθ΄όλη τη διάρκεια του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας υπήρχαν με απόλυτη βεβαιότητα πάρα πολλές κώμες, πολίσματα και οικισμοί που δεν υπάρχουν σήμερα. Πολύ πιθανώς να υπήρχε κάποιο στην περιοχή της Πτελέας, σύχρονο του ναού. Νομίζω όμως δεν πρέπει να συγχέεται με την Βάττυνα, που είναι πόλη της Ρωμαϊκής Εποχής. Υπάρχει και ένα τεράστιο χάσμα 1200 ετών.

Αν δε μου δείξεις φωτο απο Κρανοχώρι τι να σου πω..Πάντως οι ναοί του Κρανοχωρίου πρέπει να είναι σχετικά σύγχρονοι. Πιθανώς είναι ο παλαιότερος και ο νεότερος ναός. Δεν τους έχω δει. Στον παλιό ναό των Αγ. Αναργύρων ήταν εντοιχισμένη μια αρχαία επιγραφή (μάλλον από τη Βάττυνα) που σήμερα πρέπει να βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Όπως καταλαβαίνετε όποτε έβρισκαν παλιά οι αγρότες με το άροτρο κάποιο αρχαίο πήγαιναν και το εντοίχιζαν σε κάποια εκκλησία. Είτε καταλάβαιναν την παλαιότητά του και δεν ήθελαν να καταστραφεί, είτε αποκτούσε μια συμβολική αξία (σαν να λέμε η ιστορία των προγόνων τους) και το κατ΄εξοχήν συμβολικό κτίριο να ‘’εκτεθεί’’ είναι η εκκλησία του χωριού. Μιλάμε για τέλη της Τουρκοκρατίας και αρχές απελευθέρωσης τώρα, ούτε η αρχαιολογική υπηρεσία υπήρχε, ούτε κανένας φορέας.

Τον Αγ. Νικόλαο τον Πετρίτη στην Καστοριά τον ξέρω. Έχω την εντύπωση πως δεν πρέπει να έχει σχέση με την Πτελέα. Το προσωνύμιο Πετρίτης εκεί μάλλον αναφέρεται στο βραχώδες έδαφος του γκρεμού που βρίσκεται. Συχνά υπάρχουν αυτά τα προσωνύμια, που προσδιορίζουν την γυρω τοποθεσία, π.χ Αγ. Νικόλαος Κρεμαστός υπάρχει και σε άλλες περιοχές, όχι μόνο στους Αμπελόκηπους.

Υ.Γ 1 Τι θέλω και απαντάω στις προκλήσεις garavela?
Υ.Γ 2 Σίγουρα κάπου θα με πιάσεις αδιάβαστο. Εγώ πολλές φορές έχω ανακαλύψει εκ των υστέρων λάθη που έχω πει. Η βιβλιογραφία μπορεί να είναι βοηθός, αλλά πολλές φορές σε οδηγεί σε λάθη. Θέλει πολύ ψάξιμο και διασταύρωση πηγών για να πεις κάτι σίγουρα.
Υ.Γ 3 Χρόνος ελεύθερος - θέληση να υπάρχουν και όλα θα γίνουν (αυτό ισχύει και για το γράψιμο και για τις εξορμήσεις)
Υ.Γ 4 Αρχηγού παρόντος, πάσα αρχή παυσάτω
Υ.Γ 5 Πήξαμε όλοι μας στα υστερόγραφα

Δυνατός ο billkos και μ’ αρέσει…
Έχω όμως κι άλλες ερωτήσεις, μη βιάζεσαι…
Εσωτερικά και εξωτερικά ο ναός δεν έχει τοιχογραφίες.
Έτσι ήταν από την αρχή ή για κάποιο λόγο δεν υπάρχουν σήμερα;
Και τι δουλειά έχει πάνω στα βουνά ένας Άγιος που έχει συνδέσει το όνομά του με τη θάλασσα;

ΥΓ. Σε ότι έχει να κάνει με το πέμπτο σου υστερόγραφο, έχω να σχολιάσω ότι άρχισες ήδη να μπαίνεις στο κλίμα της σελίδας και με τη φόρα που έχεις πάρει, θα σε κάνουμε σαν τα μούτρα μας…

garavelas έγραψε:

billkos έγραψε:

Ρώτησα, έμαθα και φωτογράφισα...



Η μία εκκλησία (αριστερά) είναι η παλιά και η άλλη (δεξιά) είναι η νέα.
Ο νέος ναός χτίστηκε από κάποιον ομογενή όταν είχε καταρρεύσει η στέγη του παλιού κι αυτό γιατί οι κάτοικοι θεώρησαν ότι η καταστροφή που είχε υποστεί η παλιά εκκλησία θα την οδηγούσε στην κατάρρευση. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε κι όταν βρέθηκαν τα χρήματα επισκευάστηκε και ο παλιός ναός. Και οι δυο εκκλησίες είναι αφιερωμένες στους Αγίους Αναργύρους, Κοσμά και Δαμιανό.

Η χρονολογία της επιγραφής ανάγεται στο 925. Το σύμβολο όπως το παρουσιάζεις είναι το βυζαντινό σαμπί και αντιστοιχεί στον αριθμό 900, το Κ στο 20, και το Ε στο 5 = 925.
Όσον αφορά το "Πετρίτης" είναι πρόσφατο -των τελευταίων χρόνων . Ίσως δόθηκε για να μην γίνεται σύγχυση με τον Αϊ Νικόλα Αγίας Άννης! Μπέρδεψε εσάς με τον Πετρίτη της Καστοριάς.
Μεταξύ της Εκκλησίας και της μεγάλης στροφής -προς ανατολάς του δρόμου- στα χωράφια υπάρχουν κομμάτια από πήλινα σκεύη και φανερά δείγματα ερειπίων. Στη στροφή που αναφέρω υπάρχουν μνήματα -ονομάζεται Γκρόμπο, δηλαδή μνήμα- καθώς και στο κάτω μέρος της εκκλησίας.
Η πάνω πλαγιά του δρόμου ονομάζεται Μοναστήρετς και βρέθηκαν δείγματα οίκισης. Συμπεραίνω πως υπήρχε μοναστήρι και στο κάτω μέρος του δρόμου, βοηθητικά κτίσματα και κοιτώνες για τους κοσμικούς .
Επειδή έτυχε να κάνω επιδιορθώσεις στην εκκλησία μπορώ να βεβαιώσω πως ο "σουβάς" είναι από χώμα και γι’ αυτό δεν επιζωγραφίζεται.
Τα ξύλινα δοκάρια που ένωναν τις δυο πλαϊνές τοιχοποιίες, τα βρήκα καμμένα. Άφησαν ένα μέρος τους για να δηλώνουνε πως υπήρχαν. Βρήκα και χειροποίητα κεραμίδια -τα προφύλαξα κάτω από τις πλάκες της σκεπής για τυχόν μελλοντική μελέτη. Το παράδοξο είναι πως στην τελευταία επιδιόρθωση χρησιμοποιήθηκαν αφού κομματιάστηκαν στην τοιχοποιία.
Πέρα από την παλαιότητα της κατασκευής και τα πενιχρά διακοσμητικά κεραμικά ο ναός δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον. Εσωτερικά το αξιοσημείωτο είναι η οροφή, η οποία είναι σε ρυθμό καμάρας και πέτρινη σε αντίθεση του "τσατμά" που συνηθίζεται στην περιοχή.
Αυτά τα λίγα με αγάπη.