Εξερευνητική αποστολή στην Καστοριά

05 Ιανουάριος 2010.

kastoria_totve

Το Σαββατοκύριακο 24-26 Οκτωβρίου 2009 πραγματοποιήθηκε εξερευνητική αποστολή στην περιοχή της Καστοριάς, από το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας (Το.Τ.Β.Ε. - Ε.Σ.Ε.), με σκοπό τον εντοπισμό μη εξερευνημένων σπηλαίων. Η περιοχή της Καστοριάς παρουσιάζει έντονο σπηλαιολογικό ενδιαφέρον και είναι σχετικά ανεξερεύνητη. Από το Το.Τ.Β.Ε. συμμετείχαν 4 μέλη: Καλογερόπουλος Ηρακλής (μέλος Διοικούσας Επιτροπής Το.Τ.Β.Ε., φοιτητής Αρχιτεκτονικής), Καλαμπούκας Κωνσταντίνος (φοιτητής Γεωλογίας), Κυρκιμτζή Ισμήνη (φοιτήτρια Γεωλογίας), Τρίμμης Κωνσταντίνος (φοιτητής Ιστορικού Αρχαιολογικού). Κάτοικοι της περιοχής υπέδειξαν τα σπήλαια και παρείχαν φιλοξενία στα μέλη της ΕΣΕ το τριήμερο. Εντοπίσθηκαν συνολικά τρία σπήλαια μη εξερευνημένα τα οποία εξερευνήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν: Σπήλαιο «Παταράγκου», σπήλαιο «Πέτρας», σπήλαιο «Παραδράκου».

 

 

Σπήλαιο Παταράγκου - Καστοριά

Η σπηλιά του Παταράγκου βρίσκεται στο βουνό του Αγ. Αθανασίου που εισχωρεί στην λίμνη της Καστοριάς. Στο ίδιο όρος βρίσκεται και το ονομαστό σπήλαιο του Δράκου, καθώς και αρκετά ακόμη μικρότερα σπήλαια.

Το σπήλαιο είχε εντοπιστεί από μέλη της cyberotsarkas και του ΕΤΑΚ Καστοριάς. Από αυτούς μας υπεδείχθη και η θέση του σπηλαίου.

Θέση-Πρόσβαση

Το σπήλαιο βρίσκεται περίπου 100 m ψηλότερα από την επιφάνεια της λίμνης και η πρόσβαση σε αυτό είναι αρκετά εύκολη. Η είσοδός του βρίσκεται λίγα μέτρα αριστερά από ένα μικρό μονοπάτι που ξεκινά από το μικρό ναό του Αγίου Αθανασίου, στην κορφή του λόφου της Καστοριάς. Την είσοδο κρύβει μια μεγάλη συκιά.

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_3 eksereynhtikh_apostolh_totve_2

 

Εικόνα 1. Κεντρικός θάλαμος - Εικόνα 2. Κώνος κορυμμάτων από τον κεντρικό θάλαμο

 

Περιγραφή- χαρακτηριστικά σπηλαίου

Το σπήλαιο διανοίγεται σε στρώματα Μέσου-Ανώτερου Λιασικού ασβεστολίθου της Πελαγονικής ζώνης. Το σπήλαιο αποτελείται από έναν μεγάλο κεντρικό θάλαμο (εικ. 1) και τέσσερεις μικρότερους οι οποίοι ανοίγονται περιμετρικά. Είναι ένα ενεργό σπήλαιο όπως αποδεικνύεται από την έντονη σταγονοροή και τους πανέμορφους εμβρυακούς σταλακτίτες. Σε ολόκληρο το σπήλαιο υπάρχει διάκοσμος λευκού και κόκκινου χρώματος. Τον διάκοσμο αποτελούν σταλακτίτες και σταλαγμίτες (εικ. 5) σε διάφορες μορφές, κολώνες, ένας μικρός δίσκος (εικ. 3), μικρές κουρτίνες και ένας ελικτίτης.

Κύριο χαρακτηριστικό του μεγάλου κεντρικού θαλάμου είναι ο κώνος κορυμμάτων που ξεκινά από την είσοδο και καλύπτει όλο σχεδόν το θάλαμο (εικ. 2). Ο κώνος κορυμμάτων αποτελείται από μεγάλες πέτρες, σορούς γουανό και δυστυχώς, αρκετά σκουπίδια. Το γουανό παρατηρείται σε όλο το εύρος του σπηλαίου και είναι τόσο πολύ που σε μερικά σημεία σχηματίζει μικρούς λόφους.

Παρά την ποσότητα περιττωμάτων παρατηρήθηκαν μόνο δύο νυκτερίδες, οι οποίες μάλλον δεν ευχαριστήθηκαν την επίσκεψη. Εκτός των νυκτερίδων υπήρχαν και αρκετά κουνούπια τα οποία βρίσκονταν παγωμένα πάνω στους σταλακτίτες καθώς και μικρά ημιδιάφανα ισόποδα, που περπατούσαν στο γουανό. Επίσης, εντοπίστηκαν και φωτογραφήθηκαν μερικοί μύκητες (εικ. 4) (μανιτάρια) που έχουν αναπτυχθεί πάνω σε ένα κομμάτι ξύλου. Τέλος στο σπήλαιο παρατηρούνται οστά διαφόρων ζώων: αιγοπροβάτων, σκυλιών, πτηνών και τρωκτικών καθώς και τρία θραύσματα από καβούκι χελώνας.

 

Στίγμα: Ν 40ο 30. 878’ - Ε 021ο 16.795’

Υψόμετρο: 794 m

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_4

 

Χάρτης σπηλαίου «Παταράγκου»

 

 

Ομάδα χαρτογράφησης: ΕΣΕ ΤοΤΒΕ: Καλογερόπουλος Ηρακλής, Καλαμπούκας Κωνσταντίνος, Κυρκιμτζή Ισμήνη, Τρίμμης Κωνσταντίνος

Όργανα Χαρτογράφησης: Μετροταινία, Πυξίδα, Κλισίμετρο

Μέθοδος Χαρτογράφησης: Ακτινωτή σε συνδυασμό με ζικ-ζακ.

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_6 eksereynhtikh_apostolh_totve_7 eksereynhtikh_apostolh_totve_20

 

Εικόνα 3. Δίσκος - Εικόνα 4. Mύκητες πάνω σε ξύλο - Εικόνα 5. Διάκοσμος σπηλαίου

 

 

Σπήλαιο στην «Πέτρα» - Καστοριά

Θέση: Το σπήλαιο βρίσκεται στην περιοχή Πέτρα, δεξιά του δρόμου Δισπηλιού- Καστοριάς, στην όχθη της λίμνης. Η είσοδος ανοίγεται σε πατάρι παλιού λατομείου και κρύβεται από πυκνά βάτα.

Περιγραφή- Χαρακτηριστικά:

Το σπήλαιο ήταν τυφλό μέχρι πριν από κάποια χρόνια. Το άνοιγμα της εισόδου προκλήθηκε από τη λειτουργία του λατομείου. Είναι ένα νεαρό σπήλαιο με δυσανάλογη σχέση μήκους πλάτους. Διανοίγεται σε δύο παράλληλες διακλάσεις με διεύθυνση ΑΒΑ, ΔΒΔ (εικ 7). Είναι ενεργό όπως δείχνει η έντονη σταγονοροή και παρουσιάζει πλούσιο λευκό διάκοσμο (εικ.8). Δυστυχώς πολύ από τους σταλακτίτες του σπηλαίου είναι σπασμένοι. Από τη σπηλιά απουσιάζουν τόσο τα ιζήματα όσο και οι ανθρωπογενείς επιχώσεις. Εντός του σπηλαίου υπάρχουν αρκετά οστά ζώων, λίγο γουανό , ενώ μια νυχτερίδα συντρόφευσε με το πέταγμά της την εξερεύνηση.

Ομάδα χαρτογράφησης: ΕΣΕ ΤοΤΒΕ: Καλογερόπουλος Ηρακλής, Καλαμπούκας Κωνσταντίνος, Κυρκιμτζή Ισμήνη.

Όργανα Χαρτογράφησης: Μετροταινία, Πυξίδα, Κλισίμετρο

Μέθοδος Χαρτογράφησης: Κεντρική

 

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_10 eksereynhtikh_apostolh_totve_9

 

Εικόνα 7. Διάκλαση σπηλαίου - Εικόνα 8. Διάκοσμος σπηλαίου

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_8

 

Χάρτης σπηλαίου «Πέτρα»

 

 

 

Σπήλαιο Παραδράκου – Αγίου Νικολάου

Θέση: Το σπήλαιο βρίσκεται στο επίπεδο της λίμνης πολύ κοντά στο σπήλαιο του Δράκου της Καστοριάς (περίπου 100 m), στην είσοδο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου.

Περιγραφή – Χαρακτηριστικά

Η είσοδος του σπηλαίου είναι εμφανής από τον δρόμο. Διανοίγεται σε μία κυρίως διεύθυνση Ν–Β, ενώ παράλληλα υπάρχει ένας διάδρομος με διεύθυνση Ν – ΒΔ και μία μικρή αίθουσα με διεύθυνση Ν – ΒΑ. Στην είσοδο του σπηλαίου παρατηρούνται πολλά απορρίμματα ενώ, κάποια υπάρχουν και μέσα στο σπήλαιο. Ο διάκοσμος είναι ελάχιστος (εικ. 9) και ο υπάρχον σε αρχικό στάδιο, μικρά γκούρ (εικ. 10) και μικρές κουρτίνες (εικ. 11). Πέτρες και κορρίμματα παρατηρούνται σε όλο το σπήλαιο. Επειδή το σπήλαιο είναι στο επίπεδο της λίμνης στην αίθουσα καθώς και σε άλλα σημεία του σπηλαίου υπάρχει νερό (εικ 12). Η παρουσία του νερού έκανε αδύνατη την εξόλοκλήρου εξερεύνηση του σπηλαίου.

Ομάδα χαρτογράφησης:

Καλογερόπουλος Ηρακλής, Καλαμπούκας Κωνσταντίνος, Κυρκιμτζή Ισμήνη, Τρίμμης Κωνσταντίνος.

Όργανα Χαρτογράφησης: Μετροταινία, Πυξίδα, Κλισίμετρο

Μέθοδος Χαρτογράφησης: Κεντρική

 

Στίγμα: Ν40ο 30,351’ - Ε 021ο17,127’

Υψόμετρο: 668 m

 

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_12 eksereynhtikh_apostolh_totve_11

 

Εικόνα 9. Διάκοσμος σπηλαίου - Εικόνα 10. Διάκοσμος σπηλαίου

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_14 eksereynhtikh_apostolh_totve_13

 

Εικόνα 11. Μικρές κουρτίνες - Εικόνα 12. Λίμνη

 

eksereynhtikh_apostolh_totve_15

 

Χάρτης σπηλαίου «Παραδράκου – Αγίου ΝΙκολάου»

 

 

Γεωλογικά χαρακτηριστικά της περιοχής

Ο νομός Καστοριάς βρίσκεται στη ΒΔ πλευρά της Ελλάδας, στη Δυτική Μακεδονία, και περιβάλλεται από τα όρη Γράμμο, Βόιο και Βέρνο (Βίτσι). Η υδρολογική λεκάνη Καστοριάς αποτελεί υπολεκάνη της λεκάνης απορροής του ποταμού Αλιάκμονα. Η λεκάνη χαρακτηρίζεται από μεγάλο υψόμετρο και έντονο ανάγλυφο. Στην περιοχή μελέτης ποικίλουν οι γεωλογικοί σχηματισμοί που τη χαρακτηρίζουν, οι οποίοι στο μεγαλύτερο μέρος τους ανήκουν στην Πελαγονική και τη Μεσοελληνική Αύλακα. Τα πετρώματα που απαρτίζουν το γεωλογικό υπόβαθρο της περιοχής είναι: ασβεστόλιθοι, μεταμορφωμένοι σχιστόλιθοι, κρυσταλλικοί ασβεστόλιθοι, σύμπλεγμα οφειολίθων, φυλλίτες, φυλλιτικοί σχιστόλιθοι, κλπ.

Η κύρια Αλπική ιζηματογένεση της Πελαγονικής ζώνης είναι νηριτική, ανθρακική και πραγματοποιήθηκε κατά το Τριαδικό – Ιουρασικό. Τα ανθρακικά ιζήματα εμφανίζονται υπό τη μορφή 2 ανθρακικών καλυμμάτων τα οποία αποτέθηκαν στο ανατολικό και δυτικό περιθώριο της Πελαγονικής ζώνης. Αποτελείται από ανακρυσταλλωμένους ασβεστόλιθους λευκούς, τεφρούς , μαύρους , λατυποπαγείς, ταινιωτούς, πλακώδεις, άστρωτους καθώς και ελάχιστες λεπτές παρεμβολές πυριτικών ενστρώσεων. Το συνολικό πάχος υπολογίζεται στα 600-800m.

Τα ασβεστολιθικά πετρώματα του Τριαδικού – Ιουρασικού των ορεινών όγκων της Ορεστιάδος παρουσιάζουν τις γεωλογικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία εσωτερικών κοιλοτήτων από τις διορθώσεις των υπογείων υδάτων. Στις περιοχές που γειτονεύουν τα βουνά του Καστοριανού υψιπέδου με τις όχθες της λίμνης έχει εντοπιστεί ένας μεγάλος αριθμός σπηλαίων. Σε ορισμένα, τα καρστικά φαινόμενα χάρισαν ένα σταλακτικό και σταλαγμικό σκηνικό διάκοσμο με υπόγειες λίμνες.

 

Καλογερόπουλος Ηρακλής

Κυρκιμτζή Ισμήνη

Τρίμμης Κωνσταντίνος


Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία-Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας,

Τμήμα Γεωλογίας,

Τομέας Γεωλογίας,

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,

54 124 Θεσσαλονίκη


 

Βιβλιογραφία

Δρούγκα, Π. 2007. Γεωμορφολογική μελέτη της λίμνης της Καστοριάς, Πτυχιακή Εργασία, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μουντράκης, Δ. 1985. Γεωλογία της Ελλάδας. Θεσσαλονίκη, University Studio Press